Η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης έχει αυξήσει σημαντικά το ποσοστό των ηλικιωμένων στον πληθυσμό, όπως και τον συνολικό αριθμό τους στον κόσμο Χρειάζονται χρόνια φροντίδα και συχνά παρουσιάζουν πολύπλοκα κλινικά προβλήματα (συν-νοσηρότητα, πολυφαρμακία, προβλήματα λειτουργικών και γνωσιακών περιορισμών, αλλά και διατροφής και ενυδάτωσης). Η διατήρηση της ενυδάτωσης είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή από αυτήν εξαρτάται η κυτταρική λειτουργία.

Η ενυδάτωση είναι πολύ σημαντική σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά παίζει ιδιαίτερο ρόλο στην υγεία των ηλικιωμένων

Την πρώτη φορά στη ζωή μας που νιώθουμε το αίσθημα της δίψας, το βιώνουμε ως ένα έντονο, πιεστικό αίσθημα. Με τα χρόνια, όμως, συνηθίζουμε στην αίσθηση αυτή (όπως συμβαίνει και με πολλά άλλα πράγματα τα οποία μας γίνονται συνήθεια), και σταδιακά τείνουμε να δίνουμε πολύ μικρότερη σημασία στην ικανοποίηση αυτής μας της ανάγκης. Σε ανθρώπους προχωρημένης ηλικίας, πολλές ανάγκες ατονούν. Το ίδιο συμβαίνει και με το αίσθημα της δίψας.

Οι ηλικιωμένοι είναι περισσότερο ευάλωτοι στην αφυδάτωση λόγω φυσιολογικών αλλαγών που συμβαίνουν στον οργανισμό κατά τη διαδικασία της γήρανσης. Τα ηλικιωμένα άτομα τείνουν να διατηρούν λιγότερο νερό στο σώμα τους από τους νεότερους, κυρίως λόγω της μειωμένης μυϊκής τους μάζας Στην Τρίτη Ηλικία είναι που έχουμε ανάγκη το νερό περισσότερο από ποτέ, αφού όσο μεγαλώνουμε, μειώνεται ο όγκος του νερού στο σώμα μας και αυτό μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον οργανισμό μας, δεδομένου ότι τα νεφρά χρειάζονται περισσότερο νερό για να εκτελούν τις απαραίτητες διεργασίες προκειμένου να αποβάλλονται τοξικές ουσίες, με αποτέλεσμα, αν δεν ενυδατωνόμαστε επαρκώς, να κινδυνεύουμε να εμφανίσουμε διάφορες ασθένειες, όπως οι νεφρολιθιάσεις και οι νεφροπάθειες. Οι άνθρωποι που προσλαμβάνουν ανεπαρκή ποσότητα υγρών σε βάθος χρόνου κινδυνεύουν από τις τοξίνες που συσσωρεύονται στον οργανισμό τους, μεταξύ άλλων είναι πιθανό να εμφανίσουν δερματίτιδες, ενδεχομένως να παρουσιάσουν αφυδάτωση, προβλήματα με το έντερο τους (όπως δυσκοιλιότητα) ή προβλήματα στις αρθρώσεις (λόγω του κολλαγόνου που «στεγνώνει»).

ΑΦΥΔΑΤΩΣΗ…Τί σημαίνει??…Ας την γνωρίσουμε..!!

Ως αφυδάτωση γενικά ορίζεται η μείωση της συνολικής ποσότητας του ύδατος του οργανισμού, εξαιτίας παθολογικών απωλειών υγρών, μειωμένης πρόσληψης νερού ή συνδυασμού και των δύο Είναι η συχνότερη διαταραχή υγρών μεταξύ των ηλικιωμένων, στους οποίους μάλιστα δεν είναι προφανείς οι συνήθεις αιτίες της. Έτσι, καθώς ο πληθυσμός γηράσκει, οι γιατροί αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερους ηλικιωμένους με τις ιδιαιτερότητές τους. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γίνουν κατανοητά τα προβλήματα υγείας που προκύπτουν εξαιτίας του γήρατος.

O όρος αφυδάτωση χρησιμοποιείται για δύο διαταραχές των υγρών και ηλεκτρολυτών. Η πρώτη είναι η ένδεια μόνο ύδατος (και αποτελεί τη γνήσια αφυδάτωση, της οποίας οι εκδηλώσεις σχετίζονται με την ενδοκυττάρια μείωση του ύδατος) και η δεύτερη αποτελεί την ένδεια τόσο ύδατος, όσο και νατρίου (που αποτελεί την υπογκαιμία, της οποίας οι εκδηλώσεις σχετίζονται κυρίως με την αιμοδυναμική κατάσταση του ασθενούς) και εμφανίζεται όταν χρησιμοποιείται ή χάνεται περισσότερο υγρό από αυτό που προσλαμβάνεται, επομένως το σώμα δεν έχει αρκετά υγρά για να εκτελέσει τις λειτουργίες του.

Η χρόνια αφυδάτωση προκαλεί ενδοκυττάρια ένδεια ύδατος, η οποία μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση φαρμάκων, να επιδεινώσει νόσους και να προκαλέσει κλινικές εκδηλώσεις, όπως κόπωση και παραλήρημα. Οποιαδήποτε μείωση στο ύδωρ του οργανισμού μειώνει τον όγκο του πλάσματος, γεγονός που μπορεί να μειώσει τον όγκο παλμού και να τον υποχρεώσει να αντιρροπήσει την κατάσταση, αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό. O μειωμένος όγκος πλάσματος μειώνει επίσης την εφίδρωση και την παροχή του αίματος στο δέρμα, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η θερμορύθμιση. Oι ηλικιωμένοι κινδυνεύουν ιδιαίτερα από την αφυδάτωση, επειδή χάνοντας μόλις το 2% του σωματικού τους βάρους, μπορεί να μειωθεί η αντοχή τους και να αυξηθεί ο κίνδυνος για θερμοπληξία

Οι αφυδατωμένοι ηλικιωμένοι μπορούν να επιδεινωθούν γρήγορα και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης νοσηρών καταστάσεων, όπως λοιμώξεων, δυσκοιλιότητας, νεφρολιθίασης, ουρολοιμώξεων (εξαιτίας της πολυουρίας), πνευμονίας (εξαιτίας εμέτων από τον έντονο βήχα), απορύθμισης διαβήτη (εξαιτίας της πολυουρίας), γαστρεντερίτιδας (διάρροιες), ακόμη και ορισμένες μορφές καρκίνου. Η αφυδάτωση επηρεάζει σοβαρά την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων. Ευθύνεται για οξεία σύγχυση και αποπροσανατολισμό. Για τους ηλικιωμένους αυτή η αφυδάτωση μπορεί να είναι και θανατηφόρα

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου ;;;!!!

  • η μειωμένη αίσθηση της δίψας, και αυτό μπορεί να είναι πιο έντονο σε άτομα που πάσχουν από άνοια, νόσο Alzheimer ή σε άτομα που έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο. Έτσι δεν μπορούμε να βασιστούμε στο αίσθημα της δίψας ως ένδειξη αφυδάτωσης σε έναν ηλικιωμένο.
  • Η μειωμένη νεφρική λειτουργία είναι ένας ακόμα παράγοντας κινδύνου.
  • Η πιθανότητα αφυδάτωσης μπορεί επίσης να αυξηθεί λόγο κάποιας φαρμακευτικής αγωγής, συμπεριλαμβανομένων διουρητικών και καθαρτικών.
  • Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι η ακράτεια που προδιαθέτει την αφυδάτωση, καθώς οι άνθρωποι τείνουν να περιορίζουν την πρόσληψη υγρών μικρή λήψη υγρών από το στόμα μπορεί να σχετίζεται α)με την ανικανότητα του ηλικιωμένου να σιτίζεται ανεξάρτητα β) με δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει στην κατάποση. γ) από την ανεπαρκή κατάρτιση όσων έχουν την ευθύνη της φροντίδας ή την έλλειψη ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία της ενυδάτωσης.
  • Λειτουργικά και ψυχολογικά εμπόδια: κινητικά προβλήματα (οστεοαρθρίτιδα, νόσος Πάρκινσον), συναισθηματικά προβλήματα (γνωστικές διαταραχές, κατάθλιψη, θλίψη/δυσθυμία).

Ποια είναι τα σημάδια της αφυδάτωσης??

Τα σημάδια της αφυδάτωσης περιλαμβάνουν ξηρότητα του στόματος, των χειλιών και της γλώσσας, βυθισμένα μάτια, ξηρή μη ελαστική επιδερμίδα, υπνηλία, σύγχυση ή αποπροσανατολισμός, ζάλη και χαμηλή αρτηριακή πίεση.

Η αφυδάτωση έχει ως αποτέλεσμα επίσης την μειωμένη και πιο συμπυκνωμένη παραγωγή ούρων. Κατά γενικό κανόνα, το χρώμα των ούρων μπορεί να είναι ένας χρήσιμος οδηγός για την επάρκεια υγρών στο σώμα μας. Τα ούρα που είναι άοσμα και ανοιχτόχρωμα γενικά υποδεικνύουν καλή ενυδάτωση, τα σκουρόχρωμα και με έντονη οσμή ούρα αποτελούν κοινό σύμπτωμα της αφυδάτωσης. Ωστόσο δεν είναι ο μοναδικός λόγος που μπορεί τα ούρα να έχουν χρώμα ή οσμή, υπάρχουν μια σειρά από ιατρικές παθήσεις και ορισμένα φάρμακα που μπορούν να έχουν αυτό το αποτέλεσμα.

Ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις??

Η αφυδάτωση συνδέεται με κακές επιπτώσεις στην υγεία. Ακόμη και η ήπια αφυδάτωση επηρεάζει δυσμενώς την ψυχική υγεία και αυξάνει το αίσθημα της κούρασης. Οι λειτουργίες που μπορούν να επηρεαστούν είναι η μνήμη, η προσοχή και η συγκέντρωση και ο χρόνος αντίδρασης.

Συχνές επιπλοκές που σχετίζονται με την αφυδάτωση περιλαμβάνουν επίσης χαμηλή αρτηριακή πίεση, αδυναμία, ζάλη και αυξημένο κίνδυνο πτώσεων. Τα αφυδατωμένα άτομα είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν έλκη πίεσης και δερματικές παθήσεις καθώς και δυσκοιλιότητα.

Όπως αναφέραμε και νωρίτερα το νερό βοηθά στη διατήρηση της υγείας του ουροποιητικού συστήματος και των νεφρών. Όταν μειώνεται η πρόσληψη υγρών, ο κίνδυνος εμφάνισης λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος αυξάνεται. Η ανεπαρκής ενυδάτωση είναι μία από τις κύριες αιτίες της οξείας νεφρικής βλάβης.

Η Αντιμετώπιση θα πρέπει να είναι γρήγορη και αποτελεσματική -αλλά όχι υπερβολική-, και να διαρκέσει 48 έως 72 ώρες με χορήγηση μεγάλης ποσότητας υγρών, φτάνοντας έναν μέγιστο όγκο 2,5 έως 3 λίτρα την πρώτη ημέρα.

Πρακτικές συμβουλές για να διασφαλιστεί η σωστή ενυδάτωση σε άτομα τρίτης ηλικίας

Οι ειδικοί που φροντίζουν άτομα τρίτης ηλικίας θα πρέπει να είναι εξοικειωμένοι με τις διατροφικές αλλαγές, έτσι ώστε να μπορούν να γίνουν κατάλληλες συστάσεις ενυδάτωσης. Είναι σημαντικό λοιπόν να υπάρχει σωστή και συστηματική διατροφική εκπαίδευση προς τους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας, έτσι ώστε να τονιστεί η σημασία της επαρκούς πρόσληψης νερού. Ενδείξεις ενδοκυττάριας αφυδάτωσης είναι το ξηρό στόμα και η γλώσσα, ο πυρετός, η ολιγουρία, η δυσκοιλιότητα, η αιφνίδια έναρξη υπνηλίας, η σύγχυση, οι πτώσεις, η ευερεθιστότητα, η διέγερση, η ύπαρξη ξηρών βλεννογόνων, η ορθοστατική υπόταση, η ταχυκαρδία, η χαμηλή αρτηριακή πίεση , μειωμένος όγκος ούρων, διαταραχή του επιπέδου συνείδησης.

Εξωκυττάρια αφυδάτωση υπάρχει όταν εμφανίζεται απότομη απώλεια βάρους (2-3 κιλά σε 2 ημέρες), έντονη ορθοστατική υπόταση, ατονία, βύθισμα των ματιών, εμφάνιση έντονων μαύρων κύκλων, επίμονα σκληρό δέρμα (λόγω της αφυδάτωσης το δέρμα ενός ηλικιωμένου ασθενούς χάνει την ελαστικότητά του).Όλα αυτά τα συμπτώματα μπορεί να συνδέονται, επειδή η αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει πολλές λειτουργίες του οργανισμού.

Να διασαφηνιστεί επισης ,ότι η ανάγκη αυτή μπορεί να καλυφθεί με την κατανάλωση μιας ποικιλίας υγρών και τροφίμων και όχι αποκλειστικά μέσω του νερού. Οι καθημερινές ανάγκες του ηλικιωμένου είναι 1,5 λίτρο νερού, δηλαδή πιο πρακτικά, 2 κανάτες νερό

Τέλος, ότι οι περιβαλλοντικές θερμοκρασίες στο εσωτερικό θα πρέπει να είναι μέτριες. Σε ζεστό περιβάλλον, συνιστάται να αυξάνεται η πρόσληψη υγρών κατά 250 ml για κάθε βαθμό Κελσίου πάνω από 37 º C.

Οι Συμβουλές «Κλειδιά» για να αποφύγουμε την Αφυδάτωση

Βασικά, πρέπει να φροντίσουμε για μια ισορροπία μεταξύ της πρόσληψης και της απώλειας νερού. Η πιο σημαντική κίνηση για αυτό ,είναι το τακτικό ζύγισμα. και επισης να αναγνωρίσουμε εγκαίρως τα προειδοποιητικά σημάδια της μειωμένης πρόσληψης υγρών (δυσκολία στην κατάποση, ανορεξία, φόβος για ακράτεια, υπερκινητικότητα) ή της αυξημένης απώλειάς τους (διάρροια, έμετος, πυρετός, δύσπνοια, φαρμακευτική αγωγή).

Συνοψίζοντας :

  • Η παρακολούθηση και καταγραφή της πρόσληψης υγρών είναι ένας καλός οδηγός για την εξασφάλιση καλής ενυδάτωσης.
  • Φροντίστε η κύρια πηγή υγρών να είναι από το νερό.
  • Νερό όμως δεν λαμβάνουμε μόνο από τα ροφήματα. Υπάρχουν τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό, όπως τα φρούτα, τα λαχανικά και οι σούπες.
  • Οι ποικίλες γεύσεις, ακόμη και τα χρώματα μπορούν να βελτιώσουν την ελκυστικότητα των ποτών που προσφέρονται και να διευκολύνουν την επαρκή ενυδάτωση. Προσφέρετε επιλογή από διαφορετικά ποτά αν το νερό τους φαίνεται πολύ άγευστο ή ήπιο, όπως χυμοί φρούτων, αρωματισμένο νερό με βότανα ή ζεστό νερό διακοσμημένο με μια φέτα πορτοκαλιού ή λεμονιού.
  • Προσφέρετε τακτικά κάποιο υγρό και αφήστε το σε σημείο ώστε να είναι προσβάσιμο, οπότε να μπορούν ανά πάσα στιγμή να το καταναλώσουν.
  • Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης ή αλκοόλ. Η καθημερινή μικρή πρόσληψη καφέ ως μέρος ενός φυσιολογικού τρόπου ζωής δεν συνδέεται με την αφυδάτωση.
  • Ενθαρρύνετε τους να αυξήσουν την πρόσληψη υγρών όταν οι θερμοκρασίες είναι υψηλές.
  • Ενθαρρύνετε την πρόσληψη υγρών περισσότερο την ημέρα παρά αργά το βράδυ, εάν έχουν ανησυχίες σχετικά με τη χρήση του μπάνιου κατά την διάρκεια της νύχτας.

 

Με πολλές ευχές αγάπης για ένα όμορφο και ασφαλές καλοκαίρι σε όλους μας.

Παπαϊωάννου Α. Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc , Διευθύντρια Νοσηλευτικής Υπηρεσίας

 

Βιβλιογραφία

1) MC Faes, MD, MSc; MG Spigt, PhD; MGM Olde Rikkert MD, PhD Dehydration in Geriatrics Geriatrics and Aging. 2007;10(9):590-596.

2) https://www.nutrition.org.uk/nutritionscience/life/dehydrationelderly.html

3) https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dehydration/symptoms-causes/syc-20354086

4) https://www.elder.org/care-guides/24-hours-of-care-at-home/dealing-with-dehydration-elderly/