Ο όρος άνοια περιγράφει ένα σύνολο συμπτωμάτων (σύνδρομο) που χαρακτηρίζεται από μεταβολή στη μνημονική ικανότητα και επιπλέον εκδηλώνεται με σημαντικά ελλείματα σε γνωστικές λειτουργίες όπως η σκέψη, κρίση, λόγος , προσανατολισμός κλπ. Το ανοϊκό σύνδρομο μπορεί να οφείλεται σε μια θεραπεύσιμη ιατρική κατάσταση (π.χ.: διαβήτης) ή σε μια χρόνια εκφυλιστική νόσο του εγκεφάλου (π.χ.: Νόσος Alzheimer). Η ανοϊκή διαταραχή συχνά συνοδεύεται από μεταβολή της προσωπικότητας του ατόμου. Ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση άνοιας είναι η ηλικία. Όσο μεγαλύτερο το άτομο τόσες περισσότερες οι πιθανότητες.

Στην Ελλάδα υπάρχουν 200.000 καταγεγραμμένοι ασθενείς ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο ο αριθμός αγγίζει τα 44 εκατ. Ο επιπολασμός και η συχνότητα εμφάνισης των ασθενών με άνοια προβλέπουν ότι ο αριθμός των ασθενών θα συνεχίζει να αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς και ειδικότερα στην ηλικιακή ομάδα 85+.

Σε παγκόσμιο επίπεδο ο αριθμός των ατόμων με άνοια από 33, 6 εκατ. το 2010, δείχνει να διπλασιάζεται κάθε είκοσι χρόνια περίπου και αναμένεται να φτάσει τα 65,7 εκ. το 2030, ενώ έπεται να εκτοξευθεί στα 115, 4 εκατ. το 2050. Ο συνολικός αριθμός νέων διαγνώσεων κάθε χρόνο αγγίζει τα 7.7 εκατ. και υπογραμμίζει πως καταγράφεται ένα νέο περιστατικό άνοιας κάθε 4 δευτερόλεπτα.

Σήμερα αναγνωρίζονται περισσότερα από 100 είδη ανοιών που μπορούν να διακριθούν σε ιάσιμες ή μη αναστρέψιμες. Συγκεκριμένα, η έκθεση σε τοξικές ουσίες, λοιμώξεις (εγκεφαλίτιδα, HIV), μεταβολικές διαταραχές και ενδοκρινοπάθειες, νεοπλάσματα, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις , υδροκέφαλος χαμηλής πίεσης (αύξηση του όγκου του εγκεφαλονωτιαίου υγρού στο κοιλιακό σύστημα του εγκεφάλου), ανοξία, έλλειψη βιταμινών, καρδιακές και αναπνευστικές παθήσεις συχνά προκαλούν ανοϊκά συμπτώματα που με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή μπορούν να βελτιωθούν.

Αντιθέτως, στις μη αναστρέψιμες άνοιες συγκαταλέγονται οι Νόσος Alzheimer, Αγγειακή Άνοια, Άνοια με σωμάτια Lewy, Μετωποκροταφικές Άνοιες, Νόσος του Parkinson, Creutzfeld-Jacob και αλκοολική Εγκεφαλοπάθεια- σύνδρομο Korsakoff.

Η Νόσος Alzheimer είναι πιο συνηθισμένη μορφή άνοιας με ποσοστό 60%, ακολουθεί η αγγειακή άνοια με ποσοστό 20% και η άνοια με σωμάτια Lewy (15%). Οι μεικτές μορφές άνοιας δείχνουν να αποτελούν μεγάλο μέρος των καταγεγραμμένων περιστατικών με πιο συχνή την άνοια όπου οι χαρακτηριστικές της ΝΑ εναποθέσεις πρωτεϊνών (β αμυλοειδούς) συνυπάρχουν με αγγειακές μεταβολές (συνήθεις στην αγγειακή άνοια) και ιστοπαθολογικά ευρήματα (ενδοκυττάρια μορφώματα πρωτεϊνικού υλικού) που αποδίδονται στην άνοια με σωμάτια Lewy (Knopman et al,2003). Η ύπαρξη των μεικτών μορφών δυσκολεύει την επίσημη διάγνωση γεγονός που αποτυπώνεται σε βιοψίες εγκεφάλων ερευνητικού επιπέδου όπου εκτιμάται ότι η συχνότητα τους υπερβαίνει τις καταγεγραμμένες διαγνώσεις.

Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση άνοιας

1. Ηλικία

Η ηλικία είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση ανοϊκού συνδρόμου. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερος ο άνθρωπος σε ηλικία τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανίσει άνοια. Η συχνότητα εμφάνισης και ο επιπολασμός της νόσου διπλασιάζονται κάθε 5 χρόνια στις ηλικίες 65-85 και συγκεκριμένα εκτιμάται ότι 1 στους 3 άνω των 65 θα εμφανίσει άνοια. Τα παραπάνω επιδημιολογικά στοιχεία καθιστούν την άνοια ΄πλήρως΄ ηλικιοεξαρτώμενη νόσο (Alzheimer’s Society Dementia Report, 2012).

2. Φύλο

Οι έρευνες υποστηρίζουν ότι η νόσος Alzheimer προσβάλλει τις γυναίκες με μεγαλύτερη συχνότητα και έχει βαρύτερη εξελικτική πορεία και συμπεριφορικές διαταραχές ενώ, η Αγγειακή Άνοια φαίνεται να εμφανίζεται συχνότερα στους άντρες. Τα αποτελέσματα αυτά χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης ωστόσο το προσδόκιμο ζωής των γυναικών αποτελεί μια πιθανή εξήγηση (Alzheimer’s Society Dementia Report, 2012).

3. Γενετικοί Παράγοντες

Οι έρευνες έχουν εντοπίσει μεταλλαγμένα γονίδια υπεύθυνα για την ΝΑ και τα οποία σχετίζονται με την πρόωρη εμφάνιση της νόσου. Ωστόσο οι περιπτώσεις αυτές είναι σπάνιες.

Συγκεκριμένα, στην Οικογενή ΝΑ (συχνότητα 2%, ηλικία εμφάνισης κάτω των 50έτη) οι απόγονοι παρουσιάζουν 50% πιθανότητα να κληρονομήσουν τα μεταλλαγμένα γονίδια. Σε αντίθεση, στη Σποραδική ΝΑ (συχνότητα 98%, ηλικία εμφάνισης άνω των 60 έτη) το άτομο με ελεύθερο κληρονομικό ιστορικό εμφανίζει 10% και άνω πιθανότητα να νοσήσει ενώ εάν υπάρχει συγγένεια 1ου βαθμού με ΝΑ οι πιθανότητες αγγίζουν το 25-40%.

4. Αγγειακοί Παράγοντες

  • Υπερχολιστερολαιμία
  • Σακχαρώδης Διαβήτης
  • Υπέρταση
  • ΑΕΕ
  • Καρδιακές η κυκλοφορικές διαταραχές

5. Παράγοντες κινδύνου Τρόπου Ζωής

Το κάπνισμα και οι διατροφικές συνήθειες δείχνουν να αποτελούν επιβαρυντικό παράγοντα στην εμφάνιση της νόσου ενώ το υψηλό μορφωτικό επίπεδο συνδέεται με μεγαλύτερο νοητικό απόθεμα που προστατεύει από την εμφάνιση της νόσου (απαιτούνται περισσότερες εγκεφαλικές αλλοιώσεις ώστε να πρωτοεμφανιστούν τα συμπτώματα). (Launer et al, 1999, McCulllagh et al, 2001)

Ευθυμία Καρβουνοπούλου

Γεροντολόγος- Ψυχολόγος, M.A