Η άνοια πλήττει προοδευτικά τις λειτουργίες του ατόμου σε καθολικό επίπεδο –γνωστικά, ψυχοκοινωνικά- και διαταράσσει την επικοινωνία του με το σύνολο. Τα γνωστικά και μη συμπτώματα του ανοϊκού συνδρόμου αποβαίνουν μεγίστης σημασίας ως προς την αναγνώριση , εξήγηση και αποδοχή της ασθένειας και της έκφανσής της στην καθημερινή ζωή.

Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα με τον ίδιο τον ασθενή?

Σε ένα ολιστικό πλαίσιο, η καθαρά διαγνωστική προσέγγιση περιορίζει και υποτιμά πτυχές της ασθένειας που υποδηλώνουν και υπογραμμίζουν τη διαφορά μεταξύ ΑΣΘΕΝΗ με άνοια και του ασθενή με ΑΝΟΙΑ.

Για παράδειγμα,  αν ο ασθενής που καλούμαι να φροντίσω πάσχει από Αγγειακή Άνοια, παρουσιάζει καταθλιπτική συμπτωματολογία και παραισθήσεις δίωξης- σαν πληροφόρηση- με βοηθά να οριοθετήσω και να σχεδιάσω σε πρώτο χρόνο το θεραπευτικό πλάνο. Ωστόσο το να γνωρίζω πως βιώνει τη συγκεκριμένη συμπτωματολογία ο συγκεκριμένος ασθενής, ποιες απώλειες βιώνει, τι του αρέσει και τον ηρεμεί και ποια στοιχεία της προσωπικότητας του παραμένουν ή αποσυντίθενται στην εξέλιξη της νόσου με οδηγεί στην ειλικρινή, ολιστική και προσωποκεντρική πλέον φροντίδα του.

Ο Κοινωνικός Ψυχολόγος Tom Kitwood (Kitwood , 1997) και η ομάδα του μελέτησαν την άνοια και τη φροντίδα στην άνοια, μέσα από ένα προσωποκεντρικό μοντέλο που ξεπερνά τα βασικά ιατρικο-θεραπευτικά κριτήρια. O Kitwood πίστευε πως οι καθημερινές προκλήσεις ασθενών σχετίζονται άμεσα με την διαπροσωπική σχέση ασθενή και φροντιστή.

Συγκεκριμένα, μια θετική σχέση μεταξύ των δύο τονίζει και οδηγεί στη βέλτιστη αίσθηση « ότι η όποια θεραπευτική παρέμβαση απευθύνεται αποκλειστικά στον ίδιο τον ασθενή», ενώ αντίθετα μια αρνητική διάδραση μεταξύ των δύο, πυροδοτεί την αντίληψη ότι η όποια φροντίδα προσβάλλει την αίσθηση ατομικότητας του ασθενούς.

Με άλλα λόγια η βιωματική προσέγγιση στην άνοια ενθαρρύνει τους φροντιστές επαγγελματίες και μη, πρωτίστως να αποδεχτούν και εν συνεχεία  να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των ασθενών σεβόμενοι και εμπνευσμένοι από την ατομικότητα που τις διέπει.

Ο τρόπος για να εξερευνήσει την υποκειμενική εμπειρία στην άνοια ο φροντιστής, απαιτεί να λάβει υπόψη του παραμέτρους όπως φύλο, τάξη, πολιτισμικότητα, προσωπικότητα και ταμπεραμέντο, ικανότητες, δεξιότητες και ταλέντο, ενδιαφέροντα, προτιμήσεις και αξίες , προσωπική ιστορία του ασθενούς και τον τρόπο ζωής του.

Πρακτικές που προσβάλλουν την αξία της ατομικότητας

  • Εξαπάτηση –χειρισμός του ατόμου για να συνεργαστεί
  • Παρεμπόδιση του ατόμου να ασχοληθεί με κάποια δραστηριότητα
  • Αντιμετώπιση του ατόμου σαν να ανήκει στην νηπιακή ηλικία
  • Εκφόβιση του ατόμου (μέσω απειλών και βίας) για να συνεργαστεί
  • Αντίληψη του ατόμου σαν διάγνωση αποκλειστικά
  • Αντιμετώπιση του ατόμου σαν εξαίρεση του συνόλου
  • Έλλειψη σεβασμού στους ρυθμούς του ατόμου να επεξεργαστεί τις πληροφορίες, να δράσει και να αντιδράσει
  • Αποτυχία αναγνώρισης της αξίας της βιογραφίας του  ατόμου
  • Τιμωρία
  • Αντιμετώπιση του ατόμου σαν να είναι άψυχο αντικείμενο
  • Συμπεριφορά που αγνοεί την παρουσία του ατόμου
  • Επιβολή χωρίς να δίνεται η δυνατότητα επιλογής
  • Μη παροχή σωστής φροντίδας
  • Η τακτική να κατηγορώ τον ασθενή για αυτά που πράττει ή αδυνατεί να πράξει
  • Εξευτελισμός της συμπεριφοράς του
  • Εισβολή στην όποια προσωπική δράση ή επικοινωνία του ατόμου.

12 παρεμβάσεις που προωθούν την ατομικότητα στην άνοια

  • Αναγνώριση και αποδοχή της πραγματικότητας της άνοιας όποια και αν είναι ( χαοτική, με παραισθήσεις με λάθη)
  • Παροχή ασφάλειας σε όλα τα δυνατά επίπεδα
  • Διευκόλυνση –βοηθώ το άτομο να καταπιαστεί με ότι επιθυμεί χωρίς να έχω τον πρώτο λόγο. Επιτυγχάνεται μέσω της ενσυναίσθησης.
  • Θετική κινητοποίηση των αισθήσεων ( μουσική, μασαζ, αρωματοθεραπεία κλπ)
  • Εορτασμός από κοινού των καλών και ευχάριστων στιγμών
  • Αναγνώριση της μοναδικότητας του ατόμου που πάσχει
  • Διαπραγμάτευση σε σχέση με τις προτιμήσεις, ανάγκες και επιθυμίες
  • Συνεργασία
  • Αναγνώριση του δικαιώματος της ξεκούρασης του ασθενή
  • Ενθάρρυνση της αυτοέκφρασης
  • Αναγνώριση του δικαιώματος του ασθενή να προβληματίζεται για την ή να εκτιμά την προσφερόμενη βοήθεια
  • Ενθάρρυνση του ατόμου να απευθύνεται στο σύνολο.


Ευθυμία Καρβουνοπούλου

Γεροντολόγος- Ψυχολόγος, M.A